slider slider slider slider slider slider

Konspekt z zajęć historii dla liceów ogólnokształcących
Temat zajęć: Błękitna Armia

Cele:
- Zapoznanie uczniów z sylwetką Józefa Hallera,
- Wskazanie przyczyn powstania Błękitnej Armii oraz powodów dla których Francja uzbroiła i wyekwipowała Armię Hallera,
- Rola jaką pełnił Komitet Narodowy Polski względem Armii Hallera (pion cywilny, pion wojskowy),
- Rola Armii Hallera w tworzeniu podwalin państwowości polskiej.

Streszczenie:
Upadek Caratu w lutym 1917 roku i wyłączenie się Rosji z I Wojny Światowej spowodowały istotne zmiany układu sił na frontach I Wojny Światowej. Francja poczuła się osamotniona i zagrożona możliwością skierowania przez Niemcy większych sił na front zachodni. W tej sytuacji 04 czerwca 1917 roku prezydent Raymond Poincaré powołał we Francji Wojsko Polskie. Przy boku armii francuskiej, pod polskimi sztandarami powstała Armia Polska, nazwana Błękitną Armią.
15 sierpnia 1917 roku w Paryżu powstał Komitet Narodowy Polski z Romanem Dmowskim na czele. Był to organ cywilny, sprawujący nadzór nad Wojskiem Polskim z ramienia władz polskiej emigracji.
Zaczęły powstawać punkty werbunkowe, pierwszy w Paryżu, drugi w Sillé-le-Guillaume (nieopodal Le Mans), później w Boulogne-sur-Mer, Bordeaux i Lyonie. Ochotnikami byli polscy jeńcy służący wcześniej w armiach państw centralnych. Na czele armii stanął francuski generał Louis Archinard. Dowodził on Błękitną Armią do czasu przybycia do Francji generała Józefa Hallera.
Nazwa Błękitnej Armii pochodziła od umundurowania żołnierzy, którego najbardziej charakterystycznym elementem były bluzy i spodnie w kolorze błękitnym.
Żołnierze Błękitnej Armii zgrupowani byli w kilkunastu specjalnie przygotowanych obozach wojskowych. Obok piechoty byli tam artylerzyści, saperzy oraz kawaleria.
Z inicjatywy Komitetu Narodowego Polski w połowie 1917 roku wyjechała do Kanady misja wojskowa, która miała na celu werbowanie rekrutów z Ameryki. Jej twarzą był znakomity pianista, ale również mąż stanu Ignacy Paderewski, który odwiedził nawet w tej sprawie prezydenta Stanów Zjednoczonych. Niebawem powstały dwa obozy wojskowe na pograniczu Kanady i Stanów Zjednoczonych do których zgłosiło się około 20 tysięcy ochotników.
Żołnierzy rekrutowano również we Włoszech, bowiem w maju 1915 roku Włochy opuściły Trójprzymierze i przystąpiły do wojny przeciwko swoim dotychczasowym sojusznikom Niemcom i Austrii. Polacy, którzy z armii austriackiej trafili do włoskiej niewoli od 1917 roku zaczęli się gromadzić w dwóch obozach usytuowanych koło Neapolu.
Do Francji przybyło z Włoch łącznie 38 tysięcy żołnierzy, w tym 1000 oficerów. Liczebność Błękitnej Armii zaczęła gwałtownie wzrastać.
04 października 1918 roku Komitet Narodowy Polski powierzył generałowi Józefowi Hallerowi dowództwo nad formującą się Polską Armią. Polityczne zwierzchnictwo, które nad armią pełnił Komitet dawało mu możliwość wywierania nacisków na rząd francuski, aby błękitni żołnierze wyjechali do Polski. Tym bardziej, że nastąpił koniec wojny, Niemcy podpisali rozejm w Compiegne a później rozpoczęły się w styczniu 1919 roku w Wersalu obrady dotyczące zakończenia I wojny światowej. Zaistniał wówczas problem, jak armia ma wrócić do Polski.
Pomimo obaw rządu brytyjskiego, że Polska jako sojusznik Francji będzie przeciwwagą dla Anglii w Europie, 15 kwietnia 1919 roku Błękitna Armia wyruszyła do kraju tranzytem kolejowym. Składała się ona wówczas z 18 pułków piechoty, kilku pułków artylerii, 1 pułku czołgów, prawie dwóch pułków kawalerii, 3 batalionów saperów, 3 szpitali polowych oraz kompanii telegraficznych. Razem prawie 60 tys. żołnierzy. W pierwszym transporcie, który po kilku dniach jazdy wagonami francuskimi dotarł do Kalisza znajdował się generał Haller. Nowoczesna broń przywieziona do Polski, przede wszystkim samoloty i czołgi Renault FT-17, znacząco wzmocniła tworzące się Wojsko Polskie.
W 1919 roku podporządkowano Błękitnej Armii operującą na terenie Kubania (terytorium Rosji) dywizję gen. Lucjana Żeligowskiego (4 pułki piechoty i dwa pułki jazdy). Grupa ta powróciła do Polski w czerwcu 1919 roku przez Rumunię i tym sposobem praktycznie cała Armia znalazła się na terenie Polski.
Armia Hallera skierowana została na północ kraju, gdzie zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego w październiku 1919 roku rozpoczęto akcję pokojowego odzyskiwania Pomorza. Przejmowanie ziem zajętych przez zaborcę zaczęło się 18 stycznia 1920 roku od przejęcia Torunia przez oddziały 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty, a skończyło się 11 lutego 1920 roku, kiedy to wojska niemieckie opuściły Gdańsk.
10 lutego 1920 roku w Pucku dla uczczenia odzyskania przez Polskę 147 kilometrów wybrzeża Generał Haller dokonał uroczystych zaślubin z morzem wrzucając do Bałtyku platynowy pierścień zakupiony przez polskich Gdańszczan.
Generał Józef Haller rozpoczął karierę wojskową na długo przed objęciem dowództwa nad Błękitną Armią. Już w 1895 roku jako młody oficer służył w jednostkach artyleryjskich Armii Austriackiej, jednak w 1911 roku będąc w stopniu kapitana postanowił wystąpić z wojska. Ponownie zmobilizowany w 1914 roku służył w jednostkach armii austrowęgierskiej.
Kiedy nastąpił tzw. kryzys przysięgowy Haller stał na stanowisku, że trzeba zachować jednostki wojska polskiego w strukturach CK Armii i nie można schodzić do podziemia, co zalecał Józef Piłsudski. W związku z tym, prawie wszyscy żołnierze dowodzonej przez Niego Drugiej Brygady złożyli przysięgę i stali się zaczątkiem Polskiego Korpusu Posiłkowego.
Podczas walk na froncie wschodnim Generał wypowiedział posłuszeństwo dowództwu austro-węgierskiemu i dążąc do połączenia z jednostkami polskimi w Rosji przekroczył linię frontu. Druga Brygada znalazła się po stronie rosyjskiej. Niestety w maju 1918 roku podczas bitwy pod Kaniowem Polacy zostali rozbici przez wojska niemieckie. Pod fałszywym nazwiskiem Haller przedostał się do Francji, gdzie z rąk generała Louisa Archinarda przejął dowództwo nad błękitnymi dywizjami. W czasie wojny polsko – bolszewickiej dowodził trzema frontami a później armią ochotniczą. 03 lipca 1920 roku został przewodniczącym Związku Harcerstwa Polskiego, którym kierował przez trzy lata. Po wojnie polsko – bolszewickiej Józef Haller został Generalnym Inspektorem Artylerii w Wojsku Polskim, jednak jako przeciwnik Józefa Piłsudskiego po przewrocie majowym w 1926 roku został przeniesiony do rezerwy. Po wybuchu II Wojny Światowej znalazł się na emigracji, początkowo we Francji jako współpracownik Generała Władysława Sikorskiego, a później jako minister w Rządzie Rzeczypospolitej Polskiej na Emigracji. Po wojnie pozostał w Anglii i udzielał się jako działacz Stronnictwa Pracy. Zmarł w 1960 roku w Londynie.

Ćwiczenia:
- Dlaczego Armię Hallera nazywano Błękitną Armią?
- Dlaczego Armia Hallera w znaczący sposób przyczyniła się do budzenia się nastrojów patriotycznych, zwłaszcza wśród Polaków przebywających poza granicami kraju (Francja, Stany Zjednoczone, Kanada, Włochy)?
- Jakie stanowisko zajął gen. Haller w trakcie Przewrotu Majowego?

Kalendarium:

12 marca 1917 - Upadek Caratu
4 czerwca 1917 - Utworzenie Błękitnej Armii
15 sierpnia 1917 - Powstanie Komitetu Narodowego Polskiego
3 marca 1918 - Wyłączenie się Rosji z I Wojny Światowej - Traktat brzeski
4 października 1918 - Objęcie przez generała Józefa Hallera dowództwa nad Polską Armią
20 kwietnia 1919 - Przybycie Błękitnej Armii do kraju
10 lutego 1920 - Zaślubiny z morzem wieńczące odzyskanie Pomorza
4 czerwca 1960 - Śmierć Józefa Hallera