slider slider slider slider slider slider

Konspekt z zajęć historii dla liceów ogólnokształcących
Temat zajęć: Legiony - Drogi przez Kielce

Cele:
- Organizacje paramilitarne, powstałe na terenie zaboru pruskiego, które stały się bazą do powstania legionów.
- Okoliczności powołania Legionów i sytuacja geopolityczna, która to umożliwiła.
- Przebieg marszu Pierwszej Kadrowej.
- Stosunek ludności do odradzającego się Wojska Polskiego.
- Udział Legionów Polskich w walkach podczas I Wojny Światowej.
- Geneza tzw. "kryzysu przysięgowego".
- Zakończenie działalności Legionów.

Streszczenie:
Legiony Polskie zostały powołane do życia 16 sierpnia 1914 roku przez Naczelny Komitet Narodowy. Początek dała im Pierwsza Kompania Kadrowa, sformowana 3 sierpnia 1914 roku w Krakowie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego. Stanowiły one oddzielną formację Armii Austro-Węgierskiej. Skupiły polskie organizacje paramilitarne, m.in. oddziały Związku Strzeleckiego i Polskie Drużyny Strzeleckie. Formalną podstawą tworzenia oddziałów legionowych był rozkaz austriackiego dowództwa z 27 sierpnia 1914 roku, w którym zarządzono utworzenie Legionu Wschodniego i Legionu Zachodniego oraz powołanie dwóch równorzędnych komendantów dla obu Legionów. Legiony Polskie podporządkowano centrali wywiadu austriackiego.
6 sierpnia 1914 roku Oleandry, dziś niewielka uliczka znajdująca się za Biblioteką Jagiellońską w Krakowie, przeszły do historii. W granicach miasta Oleandry znalazły się wraz z Błoniami w 1910 roku. To właśnie niedalekie położenie Błoni spowodowało, iż na Oleandrach stacjonowali Strzelcy Józefa Piłsudskiego szykujący się do walki o wolną Polskę. Tego dnia o 3.00 nad ranem ogłoszono alarm a następnie odczytano rozkaz Józefa Piłsudskiego o powołaniu Kompanii Kadrowej, która miała wkroczyć na teren Cesarstwa Rosyjskiego przekraczając granicę w Michałowicach, pomiędzy Cesarstwem Rosyjskim a Cesarstwem Austro-Węgierskim.
Strzelcy maszerowali w spiekocie i kurzu w kierunku Miechowa i dalej do Kielc. Kiedy Strzelcy pojawili się w Kielcach 12 sierpnia 1914 roku, nieliczni tylko Kielczanie witali Piłsudskiego kwiatami. Piłsudski musiał opuścić Kielce, bowiem został wezwany do Krakowa. Władzę w Kielcach objął szef sztabu Kazimierz Sosnkowski. Następnego dnia Kielce zostały ostrzelane przez dywizję kozacką pod dowództwem generała Nowikowa i artylerię. Przeważające siły rosyjskie sprawiły że Strzelcy musieli wycofać się z Kielc.
Armia wyzwoleńcza wycofując się do Galicji pozostała w niej prawie dwa tygodnie. Była to porażka, która spowodowała że Piłsudski postanowił przejść pod rozkazy Austriaków. Pertraktował w Krakowie na temat losów oddziałów strzeleckich i w wyniku zawartego porozumienia z austriackimi władzami wojskowymi udało się stworzyć namiastkę armii polskiej przy boku armii cesarskiej - Legiony Polskie (wschodni i zachodni), które miały współpracować w walce z Rosjanami.
22 sierpnia 1914 roku Strzelcy powrócili do Kielc. Miasto znów stało się nieformalną stolicą odradzającej się Polski. To tutaj w sobotę 5 września 1914 roku na Szydłówku żołnierze złożyli przysięgę wierności i posłuszeństwa austriackiemu cesarzowi Franciszkowi Józefowi I. Komendant mimo, iż nie zgadzał się z tekstem przysięgi wiedział, ze chcąc wywołać wielkie powstanie narodowe powinien stanąć u boku zaborcy. Na swą kwaterę Piłsudski wybrał Pałac Biskupów Krakowskich. W wyniku przeprowadzonego werbunku do Legionów, ich stan osobowy powiększył się o 942 ochotników. Zostali oni w większości wysłani jako szkoleniowy batalion uzupełniający do Krakowa i Wadowic.
10 września 1914 roku Pierwszy Pułk Piechoty opuścił miasto i do końca grudnia walczył w okolicach Opatowca i Nowego Korczyna oraz pod Laskami i Anielinem, docierając na Podhale, pod Limanową i Marcinkowice. W grudniu 1914 roku w Nowym Sączu doszło do reorganizacji Pierwszego Pułku Legionów z którego powstała Pierwsza Brygada Legionów Polskich pod dowództwem Józefa Piłsudskiego.
Pod koniec grudnia tego roku Pierwsza Brygada dotarła pod Łowczówek w okolice Tarnowa, gdzie stoczyła niezwykle krwawą, trwającą cztery dni bitwę, podczas której przeprowadziła pięć szturmów i odparła szesnaście kontrataków biorąc do niewoli sześciuset jeńców, by następnie skierować się na pozycje okopów nad Nidą w pobliżu Pińczowa.
11 maja 1915 roku Pierwsza Brygada ruszyła w kierunku wschodnim w ramach ofensywy niemiecko-austriackiej tocząc bitwy pod Konarami, Włostowem oraz Tarłowem. W lipcu legioniści przekroczyli Wisłę w okolicach Annopola, aby miesiąc później walczyć niedaleko Lubartowa.
Natomiast Drugi Pułki Piechoty i Trzeci Pułk Piechoty, najpierw pod dowództwem płk. Zagórskiego, później płk. Hallera, zaliczony do Drugiej Brygady Legionów Polskich został wysłany jesienią 1914 roku w Karpaty, gdzie w krwawych walkach z oddziałami kozackimi poległo między innymi bardzo wielu Kielczan. W drugiej połowie 1915 roku siła Legionów znacznie wzrosła. Utworzona została, licząca sześć tysięcy żołnierzy Trzecia Brygada, dowodzona m.in. przez płk. Wiktora Grzesickiego i płk. Bolesława Roję.
Pierwsza Brygada Józefa Piłsudskiego i II Brygada Karpacka dowodzona przez austriackiego pułkownika Ferdynanda Küttnera a następnie Józefa Hallera oraz III Brygada połączyły się na froncie wołyńskim, gdzie w lipcu 1916 roku pod Kostiuchnówką stoczyli najcięższą w historii Legionów, trwającą dwa dni bitwę.

Dalsza rozbudowa Legionów według Józefa Piłsudskiego nie miała sensu. Dlatego w drugiej połowie 1916 roku domagał się on wycofania Legionów z frontu i stworzenia z nich Wojska Polskiego. Na odpowiedź nie trzeba było długo czekać. Decyzją austriackiego naczelnika dowództwa z 20 września 1916 roku zapowiedziano przekształcenie Legionów w Polski Korpus Posiłkowy. Przyjęto także zgłoszoną przez Piłsudskiego dymisję ze służby.
 
10 kwietnia 1917 roku oddziały legionowe zostały ponownie przeformowane w Polską Siłę Zbrojną (Polnische Wehrmacht). Gdy w lipcu 1917 roku większość żołnierzy z Pierwszej i Trzeciej Brygady, zgodnie z poleceniem Komendanta, odmówiła złożenia przysięgi zobowiązującej do dotrzymania braterstwa broni wojskom Niemiec i Austro-Węgier (tzw. kryzys przysięgowy) oddziały te zostały częściowo rozwiązane. Byłych poddanych rosyjskich internowano w  obozach w Beniaminowie i Szczypiornie. Pozostałych, posiadających obywatelstwo austriackie, wysłano na front włoski. Sam Józef Piłsudzki 22 lipca został aresztowany i osadzony w twierdzy Magdeburskiej. Uwolniony został dopiero w listopadzie 1918 roku w przeddzień odzyskania przez Polskę niepodległości.

Natomiast zdecydowana większość Drugiej Brygady, której żołnierze złożyli przysięgę, została także przekazana pod dowództwo austriackie jako Polski Korpus Posiłkowy. Formacja istniała do pokoju brzeskiego z Ukrainą. W proteście przeciwko warunkom tego traktatu żołnierze PKP, pod wodzą Józefa Hallera dokonali przejścia linii frontu pod Rarańczą w nocy z 15 na 16 lutego 1918 roku. Legioniści, którym nie udało się przebić na stronę rosyjską byli internowani w obozach na Węgrzech.

Oficerowie i żołnierze "królewiacy" pozostali po rozbiciu Legionów w szeregach Polskiej Siły Zbrojnej dotrwali do listopada 1918 dając początek Wojsku Polskiemu.

Ćwiczenia:
- "Duch w narodzie nie ginie". Uzasadnij dlaczego ten cytat był wciąż aktualny po tak długim okresie zaborów.
- Gdzie Legiony stoczyły najważniejsze bitwy i jaki był ich przebieg?
- Jaki wpływ miały Legiony na przebieg walk w czasie I Wojny Światowej?
- Zdefiniuj rolę Kielc w historii Legionów.
- Podaj nazwiska najważniejszych dowódców Legionów Polskich.

Oś czasu:
28 lipca 1914 - Początek I Wojny Światowej
6 sierpnia 1914 - Rozkaz Józefa Piłsudskiego o powołaniu Kompanii Kadrowej
12 sierpnia 1914 - Wkroczenie Strzelców do Kielc
16 sierpnia 1914 - Powołanie do życia Legionów Polskich
27 sierpnia 1914 - Rozkaz austriackiego dowództwa zarządzający utworzenie Legionu Wschodniego i Zachodniego
22 sierpnia 1914 - Powrót Strzelców do Kielc
20 września 1916 - Przekształcenie Legionów w Polski Korpus Posiłkowy
9 i 11 lipca 1917 - Kryzys przysięgowy
11 listopada 1918 - Odzyskanie niepodległości przez Polskę i koniec I Wojny Światowej